(BĐT) – Những ngày đầu năm 2026, tại nhiều công trường lớn trên cả nước, câu chuyện về tiến độ thi công không còn chỉ xoay quanh thời tiết hay nguồn vật liệu, mà nổi lên nỗi lo ngày càng rõ rệt về chi phí đầu vào. Giá hàng loạt vật liệu xây dựng và nhiên liệu đồng loạt leo thang đang tạo áp lực lớn lên các nhà thầu, đặc biệt tại các dự án giao thông quy mô lớn đang bước vào giai đoạn thi công cao điểm.
Chi phí tăng mạnh
Là nhà thầu lớn, Tổng công ty Xây dựng Trường Sơn (Binh đoàn 12 – Bộ Quốc phòng) đang thi công hàng loạt công trình hạ tầng trọng điểm quốc gia như sân bay, đường bộ cao tốc, cầu và cảng biển… Với quy mô doanh thu xây lắp lên tới hàng chục nghìn tỷ đồng mỗi năm, diễn biến giá nhiên liệu, vật liệu xây dựng leo thang thời gian gần đây gây áp lực trực tiếp và mạnh mẽ đối với nhà thầu này.
Đại diện Phòng Kinh tế kỹ thuật thuộc Tổng công ty Xây dựng Trường Sơn cho biết, giá nhiều loại vật liệu xây dựng chủ yếu đã tăng đáng kể từ đầu năm 2026 đến nay, trong đó thép xây dựng là nhóm vật liệu ghi nhận mức tăng rõ rệt nhất. Sau kỳ nghỉ Tết, giá thép đã tăng khoảng 350.000 – 600.000 đồng/tấn, một số báo giá từ các đối tác cung cấp hiện dao động quanh mức 16,2 triệu đồng/tấn. Nguyên nhân được cho là do giá phôi thép và thép phế trên thị trường quốc tế tăng, trong khi nhu cầu vật liệu xây dựng trong nước đồng loạt gia tăng do nhiều dự án khởi động đầu năm.
Không chỉ thép, cát xây dựng cũng ghi nhận mức tăng mạnh đáng kể. Giá cát hiện tăng khoảng 5 – 10% so với đầu năm 2026. Một số loại cát bê tông được báo giá trong khoảng 330.000 đến 730.000 đồng/m3, tùy theo khu vực và nguồn cung. Việc nguồn cát tự nhiên ngày càng khan hiếm, nhiều mỏ cát bị hạn chế khai thác trong khi nhu cầu vật liệu phục vụ các dự án hạ tầng giao thông tăng mạnh là nguyên nhân chính khiến giá cát tăng nhanh. Tương tự, giá đá xây dựng cũng tăng khoảng 10 – 15%, hiện nhiều loại đá được các mỏ báo giá trong khoảng 280.000 đến 650.000 đồng/m3. Xi măng, một trong những vật liệu cơ bản của ngành xây dựng, giá cũng tăng nhẹ, với mức giá phổ biến khoảng 1,1 – 1,2 triệu đồng/tấn, tăng khoảng 30.000 đồng/tấn so với cuối năm ngoái. Ngoài các vật liệu chính, một số vật liệu hoàn thiện như gạch xây, ngói và các sản phẩm xây dựng khác cũng có xu hướng tăng nhẹ.
Việc nhiều nhóm vật liệu quan trọng đồng thời tăng giá khiến tổng chi phí thi công dự án xây dựng bị đẩy lên đáng kể, làm các nhà thầu lo lắng. Đặc biệt, giá nhiên liệu cũng đang tạo thêm áp lực đối với các nhà thầu, nhất là giới nhà thầu xây lắp. Trong 10 ngày qua, sự biến động của thị trường năng lượng toàn cầu do ảnh hưởng từ căng thẳng địa chính trị tại khu vực Trung Đông khiến giá xăng, dầu tăng mạnh.
Ông Nguyễn Xuân Hiệp, Giám đốc Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ Thi công xây dựng cầu đường Hồng An (nhà thầu tại TP.HCM, đang đảm nhiệm khối lượng thi công khoảng 1.000 tỷ đồng) không khỏi lo lắng với giá nhiên liệu, vật liệu. “Khi giá dầu tăng, không chỉ chi phí vận hành máy móc thi công tăng mà chi phí vận chuyển vật liệu cũng bị đẩy lên nhanh chóng. Cước vận chuyển bằng ô tô, đường sông đều có tăng do chi phí nhiên liệu chiếm tỷ trọng lớn trong cấu thành giá vận tải. “Trong lĩnh vực xây dựng, phần lớn các hoạt động thi công hiện nay đều phụ thuộc vào máy móc cơ giới. Từ việc san lấp mặt bằng, đào đắp nền đường đến thi công bê tông, vận chuyển vật liệu… đều cần đến các thiết bị hoạt động bằng nhiên liệu diesel”, ông Hiệp nói và cho biết thêm, chi phí cho mỗi ca máy trên công trường tăng mạnh. Không chỉ vậy, giá dầu thô trên thế giới ngấp nghé ngưỡng 120 USD/thùng khiến nhựa đường cũng có xu hướng tăng giá. Theo thông tin báo giá, hiện giá nhựa đường loại 60/70 dao động trong khoảng 13 – 15,5 triệu đồng/tấn, các loại nhựa đường chất lượng cao như nhựa polymer (thi công cao tốc) có thể lên tới 17 – 24,5 triệu đồng/tấn.
Nguy cơ vỡ tiến độ
Giá leo thang tạo sức ép lớn lên các nhà thầu và tác động ngay lập tức đến hoạt động thi công với những khó khăn mới nảy sinh. Theo Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng (QLDA ĐTXD) công trình giao thông và nông nghiệp TP. Cần Thơ, tiến độ 11 gói thầu xây lắp của 3 dự án thành phần 2, 3 và 4 của cao tốc Châu Đốc – Cần Thơ – Sóc Trăng đã đạt giá trị thi công từ 49,51 – 57,5% so với hợp đồng, nhưng tình hình rất khó khăn bởi biến động nguồn cung và giá nhiên liệu, vật liệu xây dựng. Lãnh đạo Ban QLDA ĐTXD công trình giao thông và nông nghiệp TP. Cần Thơ cho biết, mấy ngày qua, tình trạng thiếu nhiên liệu khiến việc thi công nhiều thời điểm bị gián đoạn. Hệ thống máy móc cơ giới như từ máy đào, máy ủi, xe ben, máy lu… phụ thuộc hoàn toàn vào dầu diesel để duy trì hoạt động. Không những tăng giá, việc cung cấp cũng cầm chừng, có trạm xăng dầu khống chế khối lượng mua, có thời điểm từ chối bán dầu nên máy đang chạy phải dừng giữa chừng, khiến việc thi công bị ảnh hưởng.
Không riêng cao tốc Châu Đốc – Cần Thơ – Sóc Trăng, cú sốc giá nhiên liệu và vật liệu leo thang đang tác động đến hàng loạt công trình hạ tầng trọng điểm trên cả nước như sân bay Long Thành; cao tốc Biên Hòa – Vũng Tàu; cao tốc Cà Mau – Đất Mũi; cảng Hòn Khoai; Vành đai 2, 3 TP.HCM… Hầu hết nhà thầu xây dựng đều bày tỏ sự lo lắng bởi chi phí đầu vào tăng mạnh gây áp lực rất lớn, đặc biệt trong bối cảnh nhiều hợp đồng xây lắp đã được ký kết với đơn giá gần như cố định. Tại Đặc khu Phú Quốc, nơi hàng loạt dự án đang được triển khai để phục vụ Tuần lễ Cấp cao APEC 2027, nhu cầu nhiên liệu và vật liệu xây dựng tăng mạnh khi các công trình bước vào giai đoạn thi công cao điểm. Tiến độ các hạng mục như san lấp, thi công nền móng, kết cấu bê tông… đều phụ thuộc rất nhiều vào máy móc, thiết bị. Dù trong ngày 12/3, giá dầu diesel giảm nhẹ song vẫn ở mức 26.470 đồng/lít. Theo nhà thầu, đây là mức tăng vượt từ 30 – 40% so với đơn giá nhiên liệu được tính trong giá ca máy tại nhiều dự án hạ tầng giao thông, đặc biệt là các công trình khởi công trong giai đoạn từ tháng 9 đến tháng 12/2025. Không chỉ giá tăng, nguồn cung dầu diesel tại Đặc khu Phú Quốc cũng ghi nhận có hiện tượng thiếu cục bộ, khiến nhiều dự án, gói thầu quan trọng có nguy cơ vỡ tiến độ.
Đại diện Công ty TNHH Trường Phát (nhà thầu thi nhiều công trình hạ tầng lớn ở Phú Quốc) cho biết, giá vật liệu và nhiên liệu tăng nhanh khiến nhà thầu khó bảo đảm tiến độ hợp đồng. Với một công trình xây dựng, chi phí vật liệu thường chiếm tỷ trọng rất lớn, từ 60 – 70% tổng chi phí xây lắp. Vì vậy, chỉ cần giá nhiên liệu, vật liệu tăng thêm vài phần trăm cũng có thể khiến tổng chi phí dự án tăng vọt. Nguy cơ vỡ phương án tài chính tại các gói thầu, các dự án là rủi ro hiện hữu buộc các nhà thầu phải cân đo kỹ lưỡng và có giải pháp linh động ứng biến phù hợp với diễn biến thị trường để hạn chế thấp nhất bất lợi.
Cần cơ chế “giải cứu” nhà thầu
Ngày 11/3/2026, Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC) đã có văn bản gửi Thủ tướng Chính phủ kiến nghị tháo gỡ khó khăn, hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng do giá xăng, dầu biến động bất thường. Theo VACC, ngày 10/3/2026, mức giá xăng, dầu điều hành đã tăng 40 – 60% so với kỳ cơ sở. Bên cạnh đó, trong quý I/2026, giá bán một số loại vật liệu xây dựng chủ yếu sử dụng cho các công trình xây dựng như thép, xi măng, cát, đá, nhựa đường… cũng đã nhích lên mức trên 10%. Sự biến động bất thường của giá nhiên liệu, vật liệu đã ảnh hưởng trực tiếp đến các doanh nghiệp xây dựng, đặc biệt là nhà thầu tham gia thi công các dự án về hạ tầng giao thông đường bộ bởi những dự án này sử dụng nhiên liệu và vật liệu rời với khối lượng rất lớn.
Theo đó, VACC kiến nghị nhóm 5 giải pháp tháo gỡ khó khăn, hỗ trợ các doanh nghiệp xây dựng trong thi công nhằm bảo đảm tiến độ các dự án trọng điểm quốc gia.
Một là, cho phép tính bù trừ chênh lệch về chi phí nhiên liệu trong dự toán xây dựng, giá gói thầu, giá hợp đồng xây dựng làm cơ sở thanh toán giữa bên giao thầu và bên nhận thầu. Thời gian áp dụng tính bù trừ chênh về chi phí nhiên liệu từ tháng 3/2026 cho đến khi giá xăng, dầu được bình ổn.
Hai là, có cơ chế phù hợp để ổn định giá các khâu vận chuyển liên quan đến chi phí xăng dầu, giúp nhà thầu ổn định chi phí đầu vào.
Ba là, chỉ đạo các cấp chính quyền địa phương kiểm soát chặt chẽ giá các vật liệu rời, xử lý các trường hợp tăng giá, thổi giá.
Bốn là, trong trường hợp biến động về giá nhiên liệu kéo dài do ảnh hưởng của chiến tranh vùng Vịnh, Thủ tướng xem xét cho vận dụng quy định bất khả kháng để được điều chỉnh hợp đồng.
Năm là, ban hành chính sách khuyến khích, hỗ trợ các doanh nghiệp nhà thầu xây dựng liên kết, hình thành các chuỗi cung ứng để hạn chế những biến động bất thường về nguồn cung, giá vật tư, vật liệu xây dựng đầu vào.
Ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch VACC nhấn mạnh, trong bối cảnh hàng loạt dự án hạ tầng chiến lược đang được triển khai trên cả nước, việc kiểm soát biến động giá nhiên liệu, vật liệu xây dựng và có cơ chế hỗ trợ phù hợp cho nhà thầu sẽ là yếu tố quan trọng để bảo đảm tiến độ các công trình trọng điểm quốc gia.
Theo Báo Đấu thầu
